Ante as dificultades cada vez máis insuperábeis na fronte ucraína, as elites políticas de Bruxelas e Berlín amosan unha inquietude crecente, que se traduce nunha retórica máis belicosa cara a Rusia, xunto co intento de involucrar os Estados Unidos de maneira máis directa no conflito.

 A supervivencia política destas elites depende da preservación da arquitectura continental garantida pola integración do paraugas de seguridade estadounidense na estrutura da Alianza Atlántica.

 Esta arquitectura sufriu unha crise progresiva na etapa posterior ao final da Guerra Fría, que o renovado enfrontamento con Rusia non conseguiu conter. En particular, os europeos están pagando os custos económicos derivados da desindustrialización e da crise enerxética que seguiu ao abandono das fontes rusas de baixo custo.

 Nun momento de graves dificultades económicas como este, o presidente estadounidense Donald Trump quere que os europeos asuman os custos da defensa do continente, aumentando o gasto militar.

O final do modelo alemán

 No pasado, as cousas foran mellor. Durante gran parte do período posterior á Guerra Fría, Alemaña gozara dun marco estratéxico particularmente favorábel.

 A enerxía rusa de baixo custo sustentaba a competitividade da produción industrial, a integración europea aseguráballe un amplo mercado e o paraugas militar estadounidense garantíalle a súa seguridade.

 Porén, esa situación baseábase nunha contradición fundamental, é dicir, nun dilema estratéxico que nun artigo anterior resumira do seguinte xeito:

 Dar prioridade a unha Ostpolitik que combinase a capacidade produtiva de Alemaña cos inmensos recursos de Rusia, provocando así o resentimento anglo-estadounidense, ou preferir unha Westpolitik que situase firmemente o poder alemán no ámbito occidental, privándoo, porén, da profundidade estratéxica euroasiática e relegándoo ao papel de subordinado de Washington?

 A incapacidade para resolver ese dilema levou Berlín a renunciar ao primeiro termo desta ecuación, que lle garantía a prosperidade económica.

 A crise enerxética agudizou outro problema do modelo industrial alemán: a incapacidade de innovar fronte ao desafío tecnolóxico lanzado por China.

 Os partidos tradicionais víronse obrigados a defender políticas cuxas repercusións económicas caeron como un revés inesperado sobre o nivel de vida dos seus electores.

 A dereita radical de Alternative für Deutschland (AfD) estase a converter no vehículo a través do cal un número cada vez maior de cidadáns cuestiona as desastrosas decisións da clase gobernante: a renuncia ao gas ruso, o apoio intransixente a Ucraína sen ningunha disposición a negociar, a negativa a analizar seriamente as razóns que orixinaron o conflito e as graves repercusións das sancións sobre a economía.

O desastre de Merz

 As solucións propostas polo chanceler Friedrich Merz, líder dos demócrata-cristiáns (CDU), resultaron ser un fracaso. Os recortes no gasto social, as medidas fiscais e as súas políticas contrarias ao emprego convertérono no chanceler máis impopular da historia recente de Alemaña.

 A hemorraxia de empregos continúa imparábel. A industria alemá está perdendo 15.000 ao mes. Volkswagen acaba de anunciar o recorte doutros 50.000 postos de traballo, cifra que se espera que chegue aos 100.000 en 2030.

 Economistas e políticos discuten sen fin sobre as múltiples razóns da crise, omitindo sempre a principal: o vertixinoso aumento dos prezos da enerxía, provocado pola necesidade de substituír o gas ruso por fornecementos moito máis custosos, como o GNL estadounidense.

 A guerra no Golfo Pérsico agravou aínda máis a situación. Alemaña leva un grande atraso no enchido das súas reservas de gas e debe agardar por un inverno morno para evitar a paralización de diversas actividades produtivas.

O tsunami da AfD

 A gravidade da crise política púxose de manifesto de maneira contundente o pasado 6 de setembro, cando a AfD obtivo unha vitoria esmagadora nas eleccións de Saxonia-Anhalt, un estado da antiga Alemaña Oriental, nun clima de ira xeneralizada contra o goberno de Merz polos seus ataques ao estado do benestar e a militarización da economía.

 A AfD gaña apoio sobre todo nas rexións da antiga Alemaña Oriental, onde predomina unha forte desconfianza cara á elite política e económica da parte occidental do país, acusada de levar a cabo, literalmente, unha colonización neoliberal dos länder orientais nos anos posteriores á reunificación.

 Cunha participación superior ao 77 %, a AfD obtivo arredor do 44 % dos votos, máis do dobre dos que conseguira nas eleccións de 2021. Pola súa banda, o partido da CDU viu como caía o seu apoio, logrando apenas o 17 %. Os socialdemócratas e os Verdes obtiveron menos do 10 %.

 Aínda que Saxonia-Anhalt é un estado de importancia secundaria, o resultado electoral supuxo un terremoto para o establishment político alemán. O 20 de setembro están previstas outras eleccións, no estado de Mecklemburgo-Pomerania Occidental e en Berlín.

Un enfrontamento sen saída?

 Para a elite política alemá, do mesmo xeito que para as doutros países europeos, as eleccións son vistas cada vez menos como un mecanismo a través do cal os cidadáns elixen a orientación dos gobernos, e cada vez máis como un atranco que hai que superar para se manter no poder.

 O ascenso da AfD expresa o desexo dunha parte cada vez maior do electorado alemán de obter algo radicalmente diferente do que todos os gobernos que se sucederon no poder até o de agora puideron ofrecer.

 Á luz dos desastrosos resultados en Saxonia-Anhalt, o liderado de Merz parece, polo tanto, cada vez máis fráxil. Pero, mesmo se chegase a ser substituído —algo que está moi lonxe de ser un feito—, é pouco probábel que a clase política alemá cambie as súas decisións.

 Pola contra, é posíbel que se embarque nun enfrontamento directo coa AfD, tratando de obstaculizar o seu ascenso por todos os medios (lícitos e ilícitos) e agravando así a crise político-institucional do país.

 Pola súa banda, no caso de chegar ao poder, a AfD representaría unha incógnita.

 Cun programa económico de corte neoliberal, hostil á guerra pero de orientación nacionalista, e cunha forte corrente trumpista no seu seo que alimenta marcadas simpatías polo primeiro ministro israelí, Benjamin Netanyahu, non está claro en que dirección se podería mover o partido ante os intentos de ostracismo e/ou cooptación que sen dúbida a elite política saínte levaría a cabo na súa contra.

 Porén, chama a atención o curtocircuíto lóxico que leva a moitos partidarios do establishment político alemán a sinalar coa man a AfD, temendo un retorno aos anos 30 do século pasado, e a apoiar ao mesmo tempo a «democracia» ucraína de maneira totalmente acrítica, a pesar do destacado papel que desempeñan no seu seo formacións neonazis como o movemento Azov.

O remedio ilusorio do rearmamento

 Por outra banda, as orientacións seguidas nestes anos pola elite política alemá non son menos alarmantes que o ascenso da AfD, non só polas desastrosas decisións económicas que se tomaron, senón pola naturalidade coa que está a empurrar o país máis importante da Unión Europea cara ao rearmamento, unha militarización crecente que se ve ilusoriamente como un remedio para o declive económico e un posible conflito armado con Rusia.

 Alemaña é agora a retagarda de Ucraína no enfrontamento con Moscova, ademais de ser o principal financiador de Kiev. Como escribín nun artigo anterior, a mediados de abril, por primeira vez o goberno alemán se asociou nunha alianza estratéxica co sector da defensa dun país en guerra.

 O acordo abre o camiño á coprodución, xunto con Kiev, de sistemas de armas, drons cun alcance de até 1.500 km e mísiles de longo alcance. O goberno alemán borra dun golpe todo o debate interno dos últimos anos sobre o fornecemento de armas alemás a Ucraína para atacar obxectivos en territorio ruso.

 O que causa consternación é o feito de que, nos círculos políticos e estratéxicos europeos, moitos consideran xa que unha guerra con Rusia non só é inevitábel, senón case «necesaria».

 Mathias Döpfner, empresario alemán á fronte de Axel Springer, un dos grupos editoriais máis grandes de Europa, escribe nas páxinas da revista conservadora británica The Spectator que «aínda hai tempo para salvar Occidente».

 Co fin de preservar a «superioridade» occidental, segundo Döpfner, é necesario responder ao desafío lanzado por adversarios como Rusia, China e Irán.

 Benvido sexa, pois, o rearmamento alemán. Hai apenas uns días deuse a coñecer a noticia de que a empresa Auterion iniciou a coprodución de 5.000 drons de medio e longo alcance (até 1.500 km) co fabricante ucraíno Airlogix.

 Moscova advertiu de que as instalacións alemás que alberguen armas de longo alcance se converterán en obxectivos militares lexítimos se estas se dirixen contra Rusia.

Non se trata só de drons. En xullo, Berlín anunciou a compra de mísiles de cruceiro estadounidenses Tomahawk e de lanzadores Typhon. Cun alcance de até 2.500 km, os Tomahawk poden alcanzar desde Alemaña gran parte do territorio ruso ao oeste do Volga.

Alianza estratéxica con Israel

 Parte integrante do rearmamento alemán é unha colaboración militar reforzada con Israel.

Volkswagen venderá a súa planta de Osnabrück, na Baixa Saxonia. Esta utilizarase para producir compoñentes do sistema de defensa aérea Iron Dome para a empresa israelí Rafael Advanced Defence Systems.

 Incapaz de competir cos coches eléctricos chineses, a empresa alemá decidiu reconverter parte da súa produción para uso militar. Unha decisión que nos lembra os tempos escuros da Segunda Guerra Mundial, cando Volkswagen detivo a produción de coches para fabricar armas ao servizo do esforzo bélico nazi.

 O pasado decembro, Berlín aprobou un acordo por máis de 3.000 millóns de dólares para adquirir o sistema israelí de defensa aérea Arrow 3. Sumado a un contrato anterior por 3.500 millóns, representa para Israel a maior venda de armas até hoxe.

 Alemaña tamén probou recentemente un mísil balístico israelí (LORA) no Atlántico Norte. Entrementres, o 1 de setembro, o terceiro submarino da clase Dolphin II partiu dos estaleiros de Kiel, en Alemaña, con destino a Israel.

 Fontes israelís informaron de que o submarino operará lonxe das augas territoriais israelís, nunha aparente referencia a posíbeis operacións contra Irán.

 En xuño de 2025, durante a «guerra dos doce días» que seguiu o ataque israelí contra Irán, Merz agradeceu a Israel porque, segundo el, estaba «facendo o traballo sucio en nome de Europa».

 En 2012, Der Spiegel revelou que Israel equipaba os submarinos subministrados por Alemaña con mísiles capaces de albergar cabezas nucleares. Altos oficiais retirados da defensa alemá afirmaron que sempre deran por sentado que estes submarinos eran capaces de transportar armas nucleares.

 Tras unha interpelación parlamentaria, sóubose que, en total, o goberno alemán aprobou exportacións de material bélico a Israel por un valor aproximado de 930 millóns de dólares na primeira metade de 2026.

Unha contradición flagrante

 O fortalecemento da cooperación militar entre Alemaña e Israel continúa a pesar dos horrendos crimes cometidos polas forzas israelís en Gaza, cuxa traxedia persiste ante a indiferenza mundial.

Representantes do goberno israelí anunciaron a súa intención de levar a cabo o proxecto de limpeza étnica da Franxa. Estes anuncios van acompañados de declaracións xenocidas como a máis recente do ministro de Seguridade Interna, Itamar Ben Gvir, quen recentemente fixo un chamamento para que se maten diariamente entre 30 e 40 palestinos.

 Segundo Ben Gvir, deberían ser asasinados aínda que non representen ningún perigo inmediato «porque non son dignos de vivir, non deberían vivir, nin sequera son persoas».

 Ao condenar tales declaracións como xenocidas, o Instituto Lemkin lembrou que a súa linguaxe é directamente comparábel coa retórica nazi, que utilizou a expresión «Lebensunwertes Leben» (vida indigna de ser vivida) para xustificar o exterminio de millóns de persoas.

 O Instituto Lemkin lembra que, en 1920, os euxenistas alemáns Alfred Hoche e Karl Binding publicaron un libro no que avogaban pola «destrución da vida indigna de ser vivida». Segundo eles, isto aplicábase ás persoas con discapacidade mental ou física:

 Tras o ascenso ao poder do nacionalsocialismo, esta xustificación converteuse nun poderoso instrumento ideolóxico que se aplicou a todas as persoas consideradas «racialmente impuras» ou «racialmente inferiores».

Lembrando as innumerábeis declaracións de carácter claramente xenocida pronunciadas por Ben Gvir (ao igual que por moitos outros representantes israelís), o Instituto Lemkin conclúe que o feito de que estas palabras poidan ser pronunciadas publicamente por un ministro en exercicio é proba do grotesco fracaso da humanidade, en particular das potencias occidentais e de quen está en condicións de exercer presión sobre Israel e facer que se respecten os principios das Convencións sobre o xenocidio e dos Convenios de Xenebra.

Entre as potencias occidentais está sen dúbida Alemaña, á luz das estreitas relacións civís e militares que mantén co goberno israelí.

A indiferenza de Berlín (ao igual que a doutros gobernos europeos, incluído o italiano) ante a catástrofe de Gaza resulta aínda máis chocante se se compara coa intransixente condena moral coa que os gobernos alemáns estigmatizaron a invasión rusa de Ucraína.

Pero máis alá dos xuízos de valor, a política belicosa alemá resulta perigosa para a propia seguridade de Alemaña, xa que, a pesar da carreira polo rearmamento, Berlín e Europa están totalmente desprevidos, tanto económica como militarmente, ante a posibilidade dunha guerra a grande escala.

[Artigo tirado do sitio web Observatorio de Trabajador@s en Lucha, do 14 de setembro de 2026]